Tin tức về văn thơ

[ThuongNu]

Cuốn "Nguyễn Đình Thi - bí mật cuộc đời": Vừa in đã thu hồi

Cuốn "Nguyễn Đình Thi - bí mật cuộc đời" (NXB Văn học in) vừa có quyết định thu hồi của chính NXB đã gây sự chú ý của dư luận. Đơn vị liên kết xuất bản lại do nhà văn Nguyễn Đình Chính làm Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc (Công ty CP Truyền thông Nguyễn Đình Thi).

Bìa cuốn sách
Việc con trai nhà văn để xảy ra khá nhiều sai sót, cả về tư liệu lẫn lỗi chính tả, trong việc in cuốn sách của cha mình là điều đáng tiếc, nhất là khi người đọc đều hiểu rằng, Hội thảo về nhà văn Nguyễn Đình Thi cũng như cuốn sách là nén tâm hương nhân 5 năm ngày mất của ông.

Bên cạnh những điều đã được nhắc đến, vẫn còn những lỗi rất đáng tiếc trong khâu biên tập. Các sai sót cả về tư liệu lẫn moras trong cuốn sách đã thể hiện cách làm việc thiếu chuyên nghiệp, nếu không muốn nói là thiếu trách nhiệm của NXB Văn học - vốn là một đơn vị có uy tín, khi cho ra đời cuốn sách về một nhà văn lớn.

Nhiều câu hỏi được đặt ra: Tại sao cuốn sách lại bị thu hồi? Do nội dung quá nhạy cảm hay chỉ là những sai sót thông thường?

Để giải đáp những thắc mắc của bạn đọc, chúng tôi đã liên lạc với một số người có trách nhiệm của NXB Văn học. Ở số máy 8.294685, Trưởng phòng In của NXB Văn học, ông Xuyên ngạc nhiên cho biết: Cuốn sách vẫn đang được in, hiện còn chưa xong thì làm gì có chuyện thu hồi. Còn bà Hạnh - Phó Giám đốc NXB thì từ chối trả lời.

Liên lạc với ông Cừ - Giám đốc NXB sáng 1/7, ông cho biết, ông đang ở TP HCM, tuy nhiên, qua điện thoại, ông cho biết: "Cuốn sách "Nguyễn Đình Thi - bí mật cuộc đời" quả thực đã có quyết định thu hồi của NXB từ mấy hôm trước. Nguyên nhân là do cuốn sách có nhiều lỗi chính tả mà do phía đối tác liên kết - tức Công ty CP Truyền thông Nguyễn Đình Thi tổ chức bản thảo còn cẩu thả. Ví như trích thơ của Nguyễn Đình Thi chưa đúng, hay có một số lỗi chính tả.

Cuốn sách mới in được 200 cuốn để phục vụ Hội thảo nhà văn Nguyễn Đình Thi, thì NXB phát hiện ra sai sót nên đã tự ra quyết định thu hồi để hủy. Sau khi sửa chữa, chúng tôi sẽ lại cho phát hành bình thường. Khi đó, những người đã có cuốn sách "Nguyễn Đình Thi - bí mật cuộc đời" in sai, có thể đem đổi lấy cuốn đã được sửa chữa".

Tuy nhiên, dù có nói gì vào lúc này, thì cuốn sách cũng đã phát hành. Việc sai sót là không thể giấu nổi. Có điều, những vụ việc tương tự không phải là hiếm trong thời gian qua. Do đó, vấn đề đặt ra là không thể coi nhẹ trách nhiệm của các NXB khi liên kết với đối tác trong việc xuất bản. Và tất nhiên, khi xảy ra sai sót, với tư cách pháp nhân, NXB phải chịu trách nhiệm hoàn toàn.
( Theo báo công an nhân dân )

[ThuongNu]

Nhà thơ Bằng Việt

Không thể dậm chân tại chỗ, ngày hôm nay phải khác ngày hôm qua - Nhà thơ Bằng Việt thành danh thời chiến, giờ có còn tiếp tục tìm thơ?
Bằng Việt đã gián tiếp trả lời những câu hỏi với tập thơ mới nhất: “Nheo mắt nhìn thế giới” (NXB Văn học, 2008).
Tập thơ: "Nheo mắt nhìn thế giới" của nhà thơ Bằng Việt.
40 năm một hành trình thơ

Bằng Việt khởi đầu hành trình thơ của mình với tập thơ “Hương cây – Bếp lửa” (in chung với nhà thơ Lưu Quang Vũ) vào năm 1968. Kể từ đó, ông ghi dấu ấn đậm nét của mình lên thơ ca Việt Nam hiện đại với một phong cách không thể lẫn với bất cứ nhà thơ nào khác. Dù nằm trong dàn đồng ca trước Đổi mới nhưng Bằng Việt vẫn tạo cho mình một phong cách thơ trí tuệ, suy tưởng mà vẫn sinh động, gần gũi với cuộc sống của một trí thức sống trong thời đại của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Nhiều thế hệ học sinh đã thuộc lòng bài thơ giản dị mà xúc động Bếp lửa hàng chục năm hiện diện trong môn văn nhà trường phổ thông:

“Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ?”

Trong những năm tháng chống Mỹ, Bằng Việt là nhà thơ tiêu biểu nhưng ông khác với những nhà thơ chiến trường như Phạm Tiến Duật, Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc…; khác một cách rõ rệt! Nếu tác phẩm của họ trực tiếp phản ánh cuộc sống nơi chiến trường thì Bằng Việt tìm cho mình góc nhìn chiến tranh qua những con người bình dị với nếp sống ngày thường đã trở thành không – bình – thường:

Với một nhà thơ không gì hạnh phúc hơn khi tác phẩm của mình được những người trẻ tuổi chép lại chuyền tay nhau xem như những kỷ niệm:

“ Pauxtốpxki là dĩ vãng trong em
Thành dĩ vãng hai ta. Bây giờ anh ngoảnh lại:
Nhưng không phải thế đâu, không phải thế đâu, anh hiểu rằng không phải...
Như tuổi thơ, vừa đó đã xa vời!

Đưa em đi... Tất cả thế xong rồi,
Ta đã lớn. Và Pauxtốpxki đã chết !
... Anh vẫn khóc khi nghĩ về truyện "Tuyết"
Dầu chẳng bao giờ mong đợi nữa đâu em!”

(Trích bài: Nghĩ lại về Paustovsky)


Đã đến tuổi "nheo mắt nhìn thế giới"
Trước khi xuất hiện những nhà thơ trẻ cách tân mạnh mẽ thơ ca hiện đại như Phan Huyền Thư, Vi Thùy Linh, Văn Cầm Hải, Irasara… thì ngay sau Đổi mới các nhà thơ thế hệ chống Mỹ như Nguyễn Trọng Tạo, Vũ Quần Phương, Nguyễn Duy, Bằng Việt… là lực lượng sáng tác chính trên thi đàn. Họ đã thoát khỏi dàn đồng ca một thời và vượt lên trở thành những nhà thơ hậu chiến. Riêng với trường hợp Bằng Việt, ông nhận ra sự thay đổi của xã hội, của thơ ca.

Với “Nheo mắt nhìn thế giới”, người đọc cảm nhận một tâm trạng khá kìm nén, nhẫn nhịn, thậm chí có phần chua chát, ngậm ngùi... Đấy là tâm trạng của một con người - nhà thơ đang ở thời điểm hồi tưởng về quá khứ với những nỗi luyến tiếc.

Hoài niệm là điều không tránh khỏi ở người đã 67 tuổi như Bằng Việt nhưng ông vẫn nhìn cuộc sống hiện tại với tâm trí để hiểu, để không lỗi thời, không lạc nhịp.

Một Bằng Việt mới hiện diện với chất hài, vẻ bỡn cợt khiến nhiều người hy vọng tới sự bước tiếp trong thơ dù cho chính nhà thơ cũng không dám chắc: “Tôi không biết sau tập thơ này, tôi có còn đủ can đảm để tiếp tục cuộc “phiêu lưu” với thơ nữa hay không?” Với ông, được sống với một thời đại mới mẻ, để khám phá và hòa nhập trong đời sống ấy đã là hạnh phúc.

Trần Hoàng Hoàng

[ThuongNu]

Nhà thơ Tế Hanh qua đời

12h ngày 16/7, nhà thơ Tế Hanh trút hơi thở cuối cùng để về với "sông nước của quê hương", sau hơn 10 năm nằm liệt giường vì căn bệnh xuất huyết não. Ông hưởng thọ 89 tuổi.

Tế Hanh tên thật là Trần Tế Hanh, sinh ngày 20/6/1921 trong một gia đình nhà Nho nghèo ở thôn Đông Yên, xã Bình Dương, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ông học ở trường làng, trường huyện. Đến tuổi 15, nhà thơ tương lai ra Huế học trung học. Chính nơi đây, ông bắt đầu gặp gỡ, giao lưu với các tác giả của phong trào Thơ Mới và dần dà trở thành một trong những cây bút từng làm nên một thời đại hoàng kim cho thi ca Việt Nam.

Được biết đến với bài thơ đầu tiên Những ngày nghỉ học từ năm 17 tuổi (1938), Tế Hanh ghi dấu ấn trên thi đàn bằng những cảm xúc trong sáng, vẩn vơ, buồn buồn của tuổi học trò. Những sáng tác đầu tay của ông sau đó được tập hợp trong tập Hoa niên - tập thơ được Tự lực văn đoàn khen tặng (dưới tên Nghẹn ngào).

Thời kỳ Cách mạng tháng Tám, Tế Hanh tham gia cách mạng ở Huế. Hòa bình lập lại, ông tập kết ra Bắc, làm việc ở Hội Văn nghệ, sau đó là Hội Nhà văn Việt Nam.

Sau 1954, vượt qua những thành công đầu tiên của mình, Tế Hanh khẳng định sức bền của ngòi bút qua một loạt tập thơ như Lòng miền Nam (1956), Gửi miền Bắc (1958), Tiếng sóng (1960), Hai nửa yêu thương (1963), Con đường và dòng sông (1980), Em chờ anh (1994)... Chủ đề quen thuộc thời kỳ này của ông là tình cảm với miền Nam quê hương, ý chí đấu tranh, khát vọng thống nhất Tổ quốc. Tác giả có những vần thơ thiết tha về quê hương đã đi vào lòng người với những sáng tác tiêu biểu như Quê hương, Nhớ con sông quê hương, Mặt quê hương... Với những đóng góp nổi bật đó, ông được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996.

Vào những năm 80, Tế Hanh bị đau mắt, rồi ông mù dần. Hơn 10 năm trước, nhà thơ ngã bệnh nặng và nằm liệt giường, lúc mê lúc tỉnh. Những lúc tỉnh táo, ông vẫn nghe thơ, đón bạn bè đến thăm. Nhưng mấy năm gần đây, nhà thơ gần như sống thực vật.

Nhà văn Đào Thắng, chánh văn phòng Hội Nhà văn cho biết, hiện tại, Hội Nhà văn đang bàn bạc với gia đình nhà thơ để tổ chức chu đáo cho ông về nơi yên nghỉ cuối cùng.

Một số bài thơ tiêu biểu của Tế Hanh:

Quê hương

Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông
Khi trời trong, gió nhẹ sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá

Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thân góp gió

Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng lũ lượt kéo ghe về
Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng

Dân chài lưới lần da ngăm rám nắng
Tỏa thân hình nồng thở vị xa xăm
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vó.

Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ
Mầu nước xanh, cá bạc, cánh buồm vôi
Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi
Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!

Mặt quê hương

Mặt em như tấm gương
Anh nhìn thấy quê hương

Kìa đôi mắt, đôi mắt
Dòng sông yêu trong vắt

Kìa vừng trán thanh thanh
Khoảng trời xa yên lành

Miệng em cười tươi thắm
Như vườn xanh nắng ấm

Hơi thở em chan hòa
Như hơi thở quê ta

Hôm qua ai thù giặc
Mà môi em mím chặt?

Hôm nay ai xót thương
Mà mi em mờ sương?

Ôi miền Nam yêu dấu
Trên mặt em yêu dấu

Ôi tháng năm nhớ thương
Mặt em là quê hương.

Chia buồn với gia đình nhà thơ và chia sẻ cảm xúc về những vần thơ của Tế Hanh.
Theo ANTG.

[le.missdmiss]

Tế Hanh chết rồi sao? Mình rất thích những bài của Tế Hanh học hồi nhỏ.

[sansnom]

thích bài Nhớ con sông quê hương...

[Nước Mắt Chiến Binh]

Phát động cuộc thi thơ Haiku Việt - Nhật lần 2

TT - Cuộc thi thơ Haiku Việt - Nhật lần 2-2009 sẽ bắt đầu nhận bài từ nay đến hết ngày 1-9-2009, theo thông báo chính thức từ ban tổ chức.

Đây là cuộc thi sáng tác thơ Haiku bằng tiếng Việt và tiếng Nhật, dành cho cả người Việt (gửi sáng tác bằng tiếng Việt hoặc tiếng Nhật hoặc cả hai thứ tiếng) và người Nhật (chỉ được gửi các sáng tác bằng tiếng Việt). Theo đó, thơ Haiku bằng tiếng Việt gồm ba câu, số chữ mỗi câu theo thứ tự không quá 5 - 7 - 5 chữ; thơ Haiku bằng tiếng Nhật gồm ba câu theo thứ tự có 5 - 7 - 5 âm tiết.

Cuộc thi với đề tài tự do và không giới hạn độ tuổi người tham gia, mỗi người dự thi chỉ được nộp tối đa ba bài (đánh vi tính trên một mặt giấy khổ A4 - không viết tay), sử dụng font Unicode. Những thông tin: họ tên, địa chỉ, số điện thoại liên lạc của người sáng tác phải được in trên tờ giấy khác, không in chung với bài dự thi. Bài dự thi không được chép, mô phỏng, dịch thơ của người khác và phải là tác phẩm chưa được in, phát hành, đăng trên mạng, kể cả trên blog cá nhân. Nếu vi phạm sẽ thu hồi giải và công bố điều này trên phương tiện thông tin đại chúng. Tất cả bài dự thi không theo đúng các quy định nói trên coi như vi phạm quy định và không được chấm giải.

Bài dự thi gửi bằng bưu điện hoặc email theo địa chỉ dưới đây:

Địa chỉ: Tổng lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM, Ban Văn hóa thông tin - 13-17 Nguyễn Huệ, Q.1, TP.HCM. Email: kouhou1@overseamail.net.

Cuộc thi do Tổng lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM, Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, báo Tuổi Trẻ đồng tổ chức, với mục đích tăng cường giao lưu văn hóa Việt - Nhật và mở rộng hoạt động nghiên cứu Nhật Bản, tạo sân chơi nghiệp dư tìm hiểu về thơ Haiku cho tất cả đối tượng quan tâm và yêu thích văn hóa - văn học Nhật Bản.

Kết quả dự kiến công bố vào ngày 15-11-2009.

[ThuongNu]

Mọi người đã làm quen rồi đó, tìm hiểu phần chính thống về thơ Haiku để thi đi

[Heaven Knows]

Ai cho tôi cảm hứng để sáng tác nào.

[soboco]

đang thơ văn VN lại có Haiku sen vô

[ThuongNu]

Làm sao mà mò được cái thông tin bổ ích nhỉ

Ai cho tôi cảm hứng để sáng tác nào.

admin tính thi .....trúng giải nhớ gọi bà con đi ké

[ThuongNu]

Quảng bá văn học VN ra nước ngoài: Nhiều khoảng trống đáng tiếc

Làm thế nào để việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài thật sự đạt được hiệu quả? (Tuổi Trẻ ngày 13 và 14-7). Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Thạch góp thêm một góc nhìn.

Công việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài là một quá trình có sự tham gia của nhiều tác nhân, điều quan trọng nhất là mỗi tác nhân ý thức được về vai trò và khả năng của mình. Những “nhân vật chính” của quá trình này chắc chắn phải là các dịch giả, các tổ chức xuất bản, các thiết chế nghiên cứu, đặc biệt là các đại học. Và quan trọng nó phải tuân theo những quy luật của quá trình giao lưu văn hóa.

1. Thiết nghĩ mô hình lý tưởng là một quỹ hỗ trợ những hoạt động quảng bá văn chương (và rất có thể cả văn hóa) VN ở nước ngoài. Vai trò của nó là tập hợp các nguồn tài trợ (không chỉ từ ngân sách nhà nước) và phân bổ các nguồn tài trợ đó thành các hình thức hỗ trợ cụ thể như các dự án hỗ trợ dịch thuật, xuất bản, các hỗ trợ về bản quyền và các học bổng dịch thuật dưới mọi hình thức (từ những học bổng dành cho sinh viên nước ngoài học tiếng Việt đến các học bổng cho các dự án dịch thuật cụ thể).

Ít nhất, trong giai đoạn đầu của quỹ này, khi chưa có được những mạnh thường quân là những doanh nghiệp hay tổ chức kinh tế, xã hội thì Nhà nước có thể nắm vai trò chủ thể chính của quỹ. Điều quan trọng là nó chỉ có thể là một cơ quan xét duyệt và hỗ trợ các dự án chứ nhất thiết không thể là cơ quan thực thi các dự án.

2. Trong khi chờ việc thành lập một quỹ như vậy trở thành hiện thực, có một loạt công việc thiết yếu và hết sức cụ thể cần phải được đặt lên bàn nghị sự. Việc lựa chọn các tác phẩm văn học VN để dịch và giới thiệu ở nước ngoài là một công việc hoàn toàn phụ thuộc ý chí của các cá nhân dịch giả và nhà xuất bản nước ngoài. Không thể áp đặt ý chí chủ quan của người Việt vào quá trình này.

Nhưng để khuyến khích người nước ngoài quan tâm đến văn chương VN thì việc xây dựng những cuốn sách hướng dẫn vừa khái quát nhưng cũng phải hết sức đầy đủ về văn chương VN từ khởi thủy tới đương đại là điều hết sức cần thiết. Nó giống như những guide book dành cho du khách nước ngoài khi đến với VN. Vậy mà đây lại chính là điều chúng ta hết sức thiếu.

Những công trình văn học sử hiện hành ở VN đều được viết cách đây ba, bốn thập niên. Những khiếm khuyết về thông tin là hết sức trầm trọng (hầu như chỉ viết về văn học của người Kinh, nhiều bộ phận văn học bị bỏ quên, văn học đương đại được trình bày hết sức sơ sài).

Những công trình viết lại lịch sử văn học khởi động trong khoảng mười năm gần đây thì hoặc chưa có kết quả, hoặc kết quả còn quá khó tiếp cận đối với người nước ngoài (các vấn đề quá chuyên sâu, các kết quả nghiên cứu chưa được phổ cập hóa thành một sản phẩm có tính đại chúng, dễ tiếp cận đối với độc giả ngoài giới hàn lâm), đặc biệt là những người mới bắt đầu tiếp xúc với văn chương VN, những dịch giả tiềm năng.

3. Công việc thứ hai cần gấp rút tiến hành là điều tra cơ bản, thống kê, phân loại và số hóa di sản văn học VN, ít nhất là cho đến giai đoạn kết thúc chiến tranh chống Mỹ. Trong thời gian gần đây, một bộ phận di sản thư tịch VN đã được số hóa (chủ yếu là di sản Hán Nôm và một số báo chí trong giai đoạn cận - hiện đại). Đáng tiếc là công việc này chủ yếu lại xuất phát từ sáng kiến của các tổ chức nước ngoài nghiên cứu VN và số lượng di sản được số hóa cũng còn hạn chế. Bên cạnh đó cũng cần tạo nên những kênh thông tin hữu hiệu về văn học VN đương đại trên mạng thông tin toàn cầu, điều mà hiện nay vẫn còn là một khoảng trống vô cùng đáng tiếc.

4. Cuối cùng, trong khoảng mấy chục năm gần đây, các cơ quan văn hóa VN dường như “đóng băng” việc tặng sách tiếng Việt cho các đơn vị nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt ở nước ngoài. Chỉ cần đến đơn vị nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ và văn minh Á Đông của đại học Paris VII, nơi duy nhất ở Pháp có phân khoa Việt học chính thức, so sánh thư viện sách tiếng Việt với thư viện sách tiếng Triều Tiên (chủ yếu được xây dựng bằng nguồn quà tặng của người Hàn Quốc) là có thể cảm nhận rất rõ tình trạng đáng buồn này. Việc tặng sách tiếng Việt ra nước ngoài là một công việc khẩn thiết cần phải khởi động lại bằng nỗ lực của các đơn vị xuất bản, các đại học, với nguồn hỗ trợ của Nhà nước.

Còn có rất nhiều công việc khác cần phải làm (như việc xây dựng một mạng lưới dịch giả nước ngoài dịch văn học VN) nhưng chừng nào những điều nói trên còn chưa được đặt ra và giải quyết nghiêm túc thì việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài sẽ mãi chỉ tồn tại ở dạng dự phóng, hoặc là một cái cớ để tiêu những khoản tiền lớn cho những mục tiêu “vô tăm tích”.

PHẠM XUÂN THẠCH

[ThuongNu]

Những vụ giả mạo hồi ký gần đây đã khiến dư luận hoang mang, nghi ngờ về tính chân thực của thể loại tiểu sử, truyện ký. Nhưng không đợi đến bây giờ, trong lịch sử ngành xuất bản xưa nay đã có nhiều vụ bê bối tai tiếng.

- Nhật ký của Hitler

Tháng 4/1983, Stern - một tạp chí của Đức - công bố đoạn trích trong bộ 62 tập được coi là nhật ký của Hitler. Về sau, người ta phát hiện ra, đây là nhật ký rởm. Stern mất 3 triệu bảng Anh (hơn 90 tỷ đồng) vì việc này. Nhưng đây không phải là tạp chí duy nhất bị lừa. "Nhật ký Hitler" cũng được đăng dài kỳ tại Anh trên tờ The Sunday Times.
Hitler thường xuyên bị những kẻ lừa bịp lợi dụng nhằm đánh vào thói hiếu kỳ của công chúng.

- Tự truyện của Howard Hughes

Năm 1970, Clifford Irving và Richard Suskin liều mạng xuất bản một cuốn sách tự nhận là tự truyện của nhà tỷ phú Howard Hughes. Lúc đó, Hughes đã chuyển sang cuộc sống ẩn dật. Những kẻ giả mạo cho rằng, Hughes sẽ không để ý đến chuyện vớ vẩn này. Kết quả, Irving phải vào nhà đá vì phán đoán sai lầm của mình.

- Bài thơ của John Betjeman

Năm 2006, A.N. Wilson đã vớ được một bức thư tình giả trong quá trình viết tiểu sử về nhà thơ John Betjeman. Những chữ cái đầu tiên của bức thư này khi ghép lại sẽ ra dòng chữ: "AN Wilson is a ****" (A.N. Wilson là cục c...). Tác giả của trò chơi khăm này là Bevis Hillier - một nhà văn hay ghen tỵ với Wilson.

- Tham vọng thống trị thế giới

Năm 1903, người Nga từng vô cùng hoang mang khi người ta công bố một tư liệu lịch sử rằng, có một người Do Thái và một thành viên Hội tam điểm đang âm mưu thống trị thế giới. Sự thật, tư liệu kia hóa ra chỉ là một trò bịa đặt.

( Theo V.Ex )

[ThuongNu]

GS Nguyễn Lân Dũng: "Chạy trường" làm chất lượng giáo dục đi xuống

(Phỏng vấn của Đoàn Văn Mật )

Một số trường quá tải trong khi một số trường lại rất thảnh thơi với khâu tuyển sinh đầu cấp; Nhiều ông bố bà mẹ mất ăn mất ngủ, vắt óc tìm đường cho con có tên trong danh sách trường X, trường Y; và kỳ nghỉ hè của các trẻ chuẩn bị vào lớp 1, lớp 6, lớp 10 bị thu hẹp đến mức chỉ còn là số ngày đếm trên đầu ngón tay... Đó là hệ quả của "phong trào" "chạy" trường.

Một trong những vấn đề "nóng" nhất, bên cạnh đại dịch H1N1 đang có nguy cơ lan rộng ngay trước thềm năm học mới 2009 - 2010 này. Phóng viên VNQĐ vừa có cuộc trao đổi với Giáo sư Nguyễn Lân Dũng - người dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài cho đất nước - xung quanh vấn đề này. Hy vọng những ý kiến thẳng thắn của ông sẽ mang lại cho bạn đọc một cái nhìn toàn diện hơn về một trong những vấn đề đang được quan tâm của ngành Giáo dục.

PV: Kính thưa GS. Nguyễn Lân Dũng, những năm gần đây, đặc biệt là trong năm học 2009 - 2010 chuẩn bị khai giảng, và đặc biệt nữa là đối với trẻ 6 tuổi vào lớp Một (số trẻ này sinh năm 2003, được coi là năm "Dê vàng", khi đó các bệnh viện Phụ sản đều quá tải, thì nay các trường tiểu học cũng quá tải), việc chạy trường, chạy lớp cho trẻ đầu cấp dường như càng sôi sùng sục hơn nữa. Ông có đánh giá gì về vấn đề này? Sự ảnh hưởng của nó đối với ngành giáo dục, với xã hội như thế nào?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Không phải chỉ có riêng năm nay mà trong cả những năm tới các trường học cũng sẽ quá tải. Nguyên nhân là do dân số của ta đông, lại tăng nhanh, hiện nay đã là 87 triệu, chưa kể đến hơn 3 triệu người Việt Nam ở nước ngoài. Khi nhìn vào giáo dục chúng ta phải nhìn xa, thấy việc dân số tăng mà chuẩn bị trường lớp.

Hiện tượng "chạy" trường liên quan rất nhiều đến trường lớp. Trường lớp ở đây thuộc về hai yếu tố: yếu tố thứ nhất là chất lượng thầy giáo cô giáo; yếu tố thứ hai là cơ sở vật chất. Cơ sở vật chất đảm bảo cho trẻ em được học thoải mái, đủ ánh sáng, an toàn đi lại, có sân chơi, có học sinh ngoan, có bạn bè tốt... Khi sự chênh lệch về trường lớp quá lớn thì sẽ rất khó tránh khỏi tình trạng "chạy" trường. Chính vì thế muốn giải quyết được nạn "chạy" trường thì chúng ta phải tiến hành làm liền một lúc hai việc là giải quyết chuyện tăng số lượng trường lớp phù hợp với việc tăng dân số và làm thế nào để chất lượng giảng dạy trong các trường tương đối đồng đều với nhau.

"Chạy" trường làm khổ cho mọi người: khổ bố mẹ, khổ các thầy cô giáo và khổ cả cho các em học sinh. Thí dụ có em thích học tiếng Anh nhưng bố mẹ lại bắt học tiếng Pháp vì thi vào trường tiếng Pháp sẽ có ít học sinh thi hơn và khả năng đỗ cũng sẽ cao hơn. Ở ta hiện nay số lượng trường lớp chưa đạt chuẩn về cơ sở vật chất còn khá nhiều. Tôi xem ti vi thấy còn có nhiều trường học thiếu ánh sáng, thiếu nhà vệ sinh. Thiếu chỗ đi vệ sinh thì các em phải nhịn mà điều đó sẽ rất có hại cho sức khỏe. Không thể hiểu được những người lãnh đạo giáo dục các cấp nghĩ gì khi trường học không có nhà vệ sinh hoặc để những nhà vệ sinh quá bẩn, quá trống trải. Chính vì vậy không thể tồn tại quá lâu những trường học yếu kém về cơ sở vật chất cũng như về chất lượng giảng dạy. Bởi sự yếu kém này là nguyên nhân dẫn đến nạn chạy trường như hiện nay.

Ảnh hưởng của "chạy" trường đối với ngành giáo dục và xã hội là rất nghiêm trọng. Nó làm cho chất lượng giáo dục đi xuống, nó ảnh hưởng đến đạo đức, lối sống của nhiều thế hệ tương lai...

P.V: Việc "chạy" trường, "chạy" lớp dường như đã thành phong trào, thành "mốt", thậm chí một số ông bố bà mẹ còn cảm thấy vinh dự khi khoe với bạn bè rằng con mình đang học ở trường X, trường Y, là trường nằm trong "top" đầu của thành phố. Và trong khi ở các trường "top" đầu này, các thầy, cô hiệu trưởng phải tắt điện thoại di động, khoá cửa trước, đi cửa sau để tránh phải từ chối các bậc phụ huynh, thì vẫn không ít trường bị đánh giá là "trường làng" lại có phần hiu hắt. Sự mất cân đối đó sẽ dẫn đến hậu quả gì, thưa ông?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Tôi nghĩ là khi con được học trường này trường nọ không phải là cái để cho bố mẹ khoe. Đấy là lòng thương yêu con cái của cha mẹ muốn con mình được vào học những trường có chất lượng tốt để có thể trở thành những con ngoan, trò giỏi và để được học tiếp lên cao một cách dễ dàng hơn. Vui mừng là biểu hiện chính đáng nhưng có những người "chạy" cho con vào được trường tốt để đi khoe là không bình thường.

Theo tôi chủ yếu vẫn là chất lượng giáo dục. Sự quá tải của những trường "tốp" như quy định của Bộ giáo dục về sĩ số lớp học là 40 - 45 nhưng số học sinh trong một lớp của các trường này lên đến hơn 60 em, làm các em mất đi những không gian cần thiết, những sự quan tâm hợp lý... Có trường mầm non tư thục mà nhiều gia đình nước ngoài đưa con em mình đến để đăng kí học, trễ một chút là đã hết chỗ, mặc dầu học phí là hết sức cao. Trường gì mà toàn những con nhà giàu học, điều này làm nảy sinh sự phân biệt đẳng cấp, giàu nghèo của trẻ ngay từ nhỏ. Như vậy sẽ không tốt cho định hướng phát triển của thế hệ trẻ.

P.V: Ngành giáo dục của chúng ta đã và đang thực hiện, và một số nơi đã thực hiện tốt các cuộc vận động hai không, bốn không, liệu có nên có một cuộc vận động "nói không với "chạy" trường chạy lớp" nữa? Và để có thêm một "không" nữa thì chúng ta phải làm gì?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Không nên đặt ra nhiều khẩu hiệu quá! Nhiều khẩu hiệu sẽ không thành hiện thực. Trong vấn đề chống tiêu cực đã không cho phép nhận hối lộ rồi. Nhà trường thường cũng chịu nhiều áp lực lắm! Thí dụ phải dành ra những suất ngoại giao. Suất ngoại giao đó dành cho ai? Hẳn là cho những người có chức, có quyền. Tôi nghĩ những người có chức, có quyền đó đã không gương mẫu. Tại sao lại dùng quyền hành của mình để ép cấp dưới? Xã hội ta cần có sự bình đẳng giữa mọi công dân. Người có chức, có quyền cũng là công dân như những người công dân khác. Có thể ưu tiên cho con em giáo viên của trường đó. Nhưng thực tế nhiều khi lại không phải là con em giáo viên, mà giáo viên đi nhận hộ cho những người quen, thậm chí cho cả những người đi hối lộ. Tôi nghĩ "chạy" trường dưới hình thức nhận tiền hối lộ, phải áp dụng luật hình sự. Người đưa hối lộ cũng phạm tội, người nhận hối lộ càng phạm tội. Các phong bì đưa hối lộ thường đâu có phải năm chục, một trăm đâu! Toàn là vài "vé", thậm chí hàng chục "vé". Theo tôi chúng ta đừng có thêm một "không" nữa mà hãy tập trung vào hai việc:
Một là nâng cao đồng đều chất lượng giảng dạy.
Hai là đầu tư xây dựng thêm cho cơ sở vật chất các trường học.
Khi chất lượng giữa các trường đồng đều nhau sẽ làm giảm thiểu và đi đến chấm dứt nạn "chạy trường".

P.V: Chúng ta nên nhìn nhận một cách khách quan của việc "chạy" trường "chạy" lớp, ngoài nguyện vọng cơ bản là chính đáng của các bậc phụ huynh (mong muốn con có môi trường học tập thật tốt) thì còn nguyên nhân nào nữa?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Nguyên nhân thứ nhất là do hoàn cảnh địa lý. Có khi nhà học sinh chỉ cách trường 500m nhưng lại phải đi học ở trường cách nhà hơn 5000m. Vì theo quy định hộ khẩu (đăng ký quận nào thì học quận ấy) là rất máy móc. Tôi đã từng nghe có ông bố kể là ông tan sở lúc 17h, trong khi đó trường con ông tan học lúc 16h30. Ông đi từ chỗ làm việc đến trường đón con mất 1h30. Như vậy là thời gian từ 16h30 đến 18h trẻ phải đứng một mình bơ vơ, mà thời buổi hiện nay có rất nhiều cạm bẫy. Trẻ đứng ở cổng trường một mình, ăn uống quà cáp mất vệ sinh, còn có thể gặp phải bạn bè xấu, gặp phải những kẻ lừa đảo, bắt cóc... Toàn là những chuyện nguy hiểm cả. Không có lý gì một ông bố dùng xe máy đi đón con mà phải mất 1h30 mới đến được chỗ con mình theo học. Những vấn đề này ngành giáo dục phải quan tâm để làm sao giảm thiểu được tối đa những bất cập rất vô lý này.

Nguyên nhân thứ hai là giao thông. Giao thông hiện nay quá nguy hiểm đối với việc đến trường của học sinh. Học sinh đi học vừa mất nhiều thời gian, vừa dị đe dọa bởi tai nạn giao thông. Chúng ta cần phải cải tiến hệ thống xe buýt. Ở nước ngoài xe buýt là phương tiện đi lại rất hữu hiệu nhưng ở ta thì vừa nguy hiểm, lại vừa bất tiện. Tôi từng đến Côn Minh và rất ấn tượng với hệ thống giao thông ở đây. Côn Minh thì có khác gì Hà Nội của ta, vậy mà tại sao giao thông của họ lại làm tốt như thế! Trên đường không có một cái xe máy nào, hai bên là làn đường xe đạp và người đi bộ, còn ở giữa là hệ thống xe buýt, mà cứ một hai phút lại thấy có một chuyến. Mình đã sai ở chỗ là nhập xe buýt sau khi nhập xe máy. Xe máy tràn lan trên đường rồi mới nhập xe buýt. Đường đông quá, xe buýt không chạy được. Chuyện xe buýt vượt ẩu gây tai nạn; xe buýt chạy quá chậm; xe buýt chất lượng kém phả khói đen xì mặt đường, ngợp cả mắt là chuyện xảy ra hàng ngày. Xe buýt đâm chết người có lẽ chỉ có ở nước ta mà thôi. Khi xe máy vào loại đông nhất thế giới thì việc khắc phục giao thông là vô cùng khó. Đảm bảo an toàn đi lại cho học sinh rất quan trọng, nhất là với lớp trẻ nhỏ.

P.V: Chưa nói đến cả nước, chỉ với riêng hai thành phố Hà Nội và tp Hồ Chí Minh thôi, những năm gần đây sự phát triển đô thị ra vùng ven, hình thành những khu đô thị mới hiện đại, không thiếu các hạng mục giải trí nhưng hầu như các khu đô thị đó đều "chưa kịp" mở ra các trường công lập. Và thế là các trường dân lập mọc lên như nấm sau mưa. Chưa bàn đến chất lượng giáo dục ở các trường dân lập này, chỉ riêng việc học phí cao ngất ngưởng (có thể gấp 10 lần so với khoản tiền nếu phải đóng cho một trường công lập cũng đã khiến các ông bố bà mẹ công chức phải đau đầu. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Do khi quy hoạch chưa quan tâm sâu sắc đến vấn đề trường lớp. Các khu chung cư, nhà cao tầng, các khu vui chơi mọc lên ngày một nhiều trong khi đó việc đầu tư mở rộng, xây dựng trường học mới lại rất hạn chế. Phát triển đô thị với phát triển giáo dục như thế là không đồng bộ. Đô thị phát triển nhanh, dân cư nhiều, trường lớp ít mới dẫn đến tình trạng "chạy" trường. Mà chuyện vào học mầm non, mẫu giáo mà cũng phải "chạy" thì vô lý quá! Dường như chuyện "chạy" đã trở thành một vấn đề quá phổ biến ở nước ta. Điều này trái ngược với bản chất ưu việt của Chủ nghĩa xã hội. Trong cuốn "Đạo đức cách mạng " Bác Hồ viết: "Không có chế độ nào tôn trọng con người, chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và bảo đảm cho nó được thỏa mãn bằng chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa" (HCM toàn tập, T.8,1989,tr.246).

Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội trước hết là phải nói đến giáo dục, y tế. Vì vậy chúng ta cần phải quan tâm hơn nữa cho hai vấn đề quan trọng này. Y tế, giáo dục hiện nay còn nhiều khó khăn, để tháo gỡ khó khăn đó phải là trách nhiệm của cả nước, của cả hệ thống chính trị, của các ban ngành nhưng trước hết là của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục - Đào tạo.

P.V: Có ý kiến cho rằng để giảm thiểu tiêu cực trong chạy trường thì tốt nhất là tổ chức thi tuyển với những trường có nhu cầu học trái tuyến (bất kể sức ép thi cử sẽ ảnh hưởng ra sao đến một đứa trẻ 6 tuổi). Ông nghĩ sao về điều này?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Không nên thi tuyển trái tuyến. Hiện nay học trái tuyến đã đẻ ra chuyện hết sức rắc rối là đua nhau nhập hộ khẩu. Việc nhập hộ khẩu của chúng ta hiện nay rất dễ, miễn là có chỗ ở, cho nên người ta đã đưa con đến ở nhà ông bà, cô, bác hoặc mua nhà... Nhiều trường đề ra là phải có hộ khẩu trong địa bàn từ hai năm trở lên mới nhận học sinh vào học, dẫn đến tình trạng con mới 2 tuổi bố mẹ đã "chạy" hộ khẩu tới khu vực có ngôi trường mà con mình định học. Đó là chuyện cực kì phi lý và quá khôi hài.

Tuyển vào đầu cấp tiểu học thì không nên thi. Các em làm gì có nghĩa vụ phải học trước như thế. Chỉ nên thi tuyển vào những trường mà đòi hỏi chất lượng cao, trường năng khiếu để đào tạo nhân tài. Tôi thấy trường Thực nghiệm của Giáo sư Hồ Ngọc Đại trước đây đã làm theo cách là trẻ nào cũng có quyền đến đăng kí học nhưng phải thi đầu vào. Khi tuyển vào lớp một tiến hành theo cách tuyển chọn các trẻ có năng khiếu, thông minh chứ không thi văn hóa. Như vậy sẽ chọn được những em có năng khiếu, có tiềm năng phát triển nhanh. Rất tiếc cho những thể nghiệm của Giáo sư Hồ Ngọc Đại hầu như không được mở rộng. Con tôi là học sinh lớp đầu tiên của Trường thực nghiệm này, theo dõi lớp học ấy tôi thấy các em hầu hết đều đỗ vào đại học cả. Điều đó chứng tỏ sự thành công của một mô hình tuyển chọn và học tập theo một công nghệ "lấy học sinh làm trung tâm". Mô hình trường chuyên, lớp chọn từng bị nhiều người phê phán nhưng tôi cho đó là phê phán những cái sai, cái lệch lạc chứ có các lớp riêng cho các em học giỏi có năng khiếu đặc biệt là rất tốt chứ sao?
P.V: Là Đại biểu Quốc hội Khóa X, XI, XII; UVUB Trung ương MTTQ Việt Nam; Phó chủ tịch Hội liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài... từng đi công tác ở nhiều nước trên thế giới. Vậy xin ông cho biết: Ở những nước có nền giáo dục ưu việt, họ lấy tiêu chí nào để chọn trường cho con?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Không có tiêu chí nào cả trừ các trường Đại học thật sự danh tiếng. Vì chất lượng trường lớp của họ đồng đều và ít chênh lệch, học sinh thích vào trường nào cũng được. Tiêu chí trong giáo trình bậc phổ thông cấp II của họ rất nhẹ, học sinh vừa học, vừa chơi. Còn ở mình lại học quá nặng ở cấp II và quá nhẹ ở cấp III (vì không phân ban sâu) và nhiều chương trình chả giống ai (ví dụ về Chương trình Sinh học).

P.V Những giải pháp nào để ngăn chặn và giảm thiểu tình trạng "chạy" trường như hiện nay thưa ông?

GS. Nguyễn Lân Dũng: Một năm trước lúc đi xa, vào ngày 16-10-1968 Bác Hồ trong thư gửi nhân dịp bắt đầu năm học mới đã viết: "Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta, do đó các ngành, các cấp đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới" (Sđd, T.12,1996, tr.404)
Sự nghiệp giáo dục của ta đã có những bước phát triển rõ rệt cả về số lượng lẫn chất lượng. Tuy nhiên vì phải phục vụ một số lượng học sinh quá đông, trường sở còn chật hẹp và thiếu thốn đủ bề, số thầy cô giáo chưa đạt chuẩn còn ít. Học phí không bù đắp nổi các chi phí thực tế... cho nên chất lượng giáo dục, chất lượng quản lý giữa các trường ngay trong cùng một thành phố, một thị xã còn chênh lệch nhau rất xa.

Để khắc phục tìng trạng "chạy" trường theo tôi cần thảo luận để giải quyết theo các hướng sau đây:
1 - Có một số trường chất lượng cao, hay trường dạy song ngữ để bồi dưỡng nhân tài thì chỉ lựa chọn học sinh giỏi hay có năng khiếu một cách nghiêm chỉnh thông qua thi tuyển nghiêm túc và không có bất kỳ một trường hợp ngoại lệ nào. Ngoài tiêu chuẩn kiến thức còn cần xét cả về tư cách đạo đức. Hàng năm có thể chọn các học sinh xuất sắc từ các trường khác chuyển sang các trường này.
2 - Khẩn trương xem xét lại chương trình giáo dục phổ thông (không cần đợi đến năm 2015 như ý kiến của Bộ GD&ĐT) sao cho không chênh lệch bao nhiêu so với các nước khác. Cụ thể là cấp II cần học nhẹ hơn và cấp III học cần học sâu hơn (nên phân ban sâu ở hai lớp 11 và 12). Học và thi theo chương trình chứ không nhất thiết theo sách giáo khoa, vì vậy cho nên có thể dùng tạm bộ sách giáo khoa hiện hành nhưng có sự hướng dẫn cụ thể của giáo viên
3 - Tiêu chuẩn hóa giáo viên để ai chưa đủ tiêu chuẩn phải xuống dạy lớp thấp hơn hay được cử đi bồi dưỡng thêm. Đầu tư thêm để các trường lớp ngày càng khang trang và tránh tình trạng quá xập xệ, chật chội, thiếu ánh sáng, thiếu nhà vệ sinh.... Nghiêm chỉnh coi trọng tư cách đạo đức của học sinh và có biện pháp thỏa đáng để giáo dục những học sinh lười nhác, hư hỏng (cần phối hợp chặt chẽ với gia đình và các đoàn thể thanh thiếu niên trong trường).
4 - Học sinh học sẽ sẵn sàng học theo khu vực cư trú khi các trường không còn chênh lệch nhiều về chất lượng giảng dạy và quản lý học sinh.
5 - Coi việc đưa và nhận phong bì là vi phạm Bộ luật Hình sự và cần được xử lý thật nghiêm để làm gương. Cần có sự kiểm tra chặt chẽ của các cấp quản lý giáo dục về chuyện này. Đó là hành động thiết thực để nâng cao uy tín thầy cô giáo, uy tín toàn ngành Giáo dục.

(Nguồn: VNQD)